Verstandige heroriëntatie op screeningswet benadrukt grote verantwoordelijkheid universiteiten voor kennisveiligheid
Actueel
Contact
Minister Letschert heeft zojuist aangekondigd het wetsvoorstel Screening Kennisveiligheid te gaan herzien. De minister geeft in een Kamerbrief aan dat brede screening op kennisveiligheid om meerdere redenen niet haalbaar is. In plaats daarvan wil de minister een beperkte en gerichte vorm van screening onderzoeken. Deze nieuwe koers sluit wat de universiteiten betreft beter aan bij onze gezamenlijke doelstelling van een effectief en efficiënt kennisveiligheidsbeleid. De Nederlandse universiteiten onderschrijven het belang van het voorkomen van ongewenste kennisoverdracht onverkort. Zij hebben de afgelopen jaren ondanks financiële druk fors geïnvesteerd in maatregelen om kennisveiligheid te verbeteren. UNL-voorzitter Caspar van den Berg: “Het beschermen van kennis op universiteiten is cruciaal voor de Nederlandse veiligheid. We steunen de minister in haar opgave om dit uitgangspunt te verankeren in uitvoerbaar beleid en werken daar graag actief aan mee.”
Contact
In de internetconsultatie van het oorspronkelijke wetsvoorstel zijn er door de universiteiten grote zorgen geuit over onder meer de proportionaliteit en uitvoerbaarheid, bijvoorbeeld door het hoge aantal screenings en het ongelijke speelveld dat zou ontstaan met bedrijfsleven en andere landen. Ook het gebrek aan scherpte van de vakgebiedenlijst (met als gevolg een enorm aantal screenings, inclusief uitvoeringslast) en het probleem dat een screening per definitie een momentopname is, waren problematisch. In deze Kamerbrief adresseert minister Letschert zulke kwesties expliciet. Op basis van de reacties in de internetconsultatie, het advies van het Adviescollege Toetsing Regeldruk en uitvoeringstoetsen van de Inspectie van het Onderwijs en de beoogde uitvoerders Nuffic en Justis, blijkt het oorspronkelijke wetsvoorstel inderdaad niet uitvoerbaar, noch proportioneel. Doorgaan op die weg kan een daadwerkelijke verbetering van de kennisveiligheidssituatie gijzelen.
Gelijk speelveld
De universiteiten onderschrijven het belang van het gelijke speelveld tussen de kennissector, bedrijfsleven en andere landen. Een doelmatige screening betekent dat de aanpak aansluit op zowel die van het bedrijfsleven als van de landen om ons heen. Wanneer die aansluiting ontbreekt, en Nederland een uitzonderlijk hoge drempel opwerpt in de vorm van screening, bestaat het risico dat ongewenste kennisoverdracht alsnog via alternatieve routes plaatsvindt, of dat Nederlandse kennisinstellingen in totaal te onaantrekkelijk worden voor internationaal toptalent.
Vooruitgang op kennisveiligheid
Het is belangrijk om de herziening van de screeningswet in samenhang te zien met andere ontwikkelingen in kennisveiligheid. Uit het vandaag gepubliceerde sectorbeeld Kennisveiligheid blijkt dat de kennissector op vrijwel alle onderdelen vooruitgang heeft geboekt. Kennisveiligheid is steeds meer verankerd geraakt in de organisaties en het risicobewustzijn van bestuurders en onderzoekers is zowel verdiept als verbreed.
Ook is de Leidraad Kennisveiligheid breed geïmplementeerd. De meeste instellingen beschikken over centrale overzichten van internationale samenwerkingen en hebben toetsingskaders en procedures voor risico-inschattingen vastgesteld. De ambitie blijft hoog: zo blijkt uit het sectorbeeld van Dialogic dat kennisinstellingen zich graag verder willen ontwikkelen, ook omdat risico’s en geopolitieke ontwikkelingen voortdurend veranderen. Universiteiten waarderen de extra incidentele middelen van €17,6 miljoen vorig jaar en €80 miljoen nu, die de minister beschikbaar stelt voor (kennis)veiligheid en cyberweerbaarheid. Zij zien deze als belangrijke bijdragen aan de verdere versterking van hun kennisveiligheid.
Doorontwikkeling Loket Kennisveiligheid
UNL ziet ook de aanbevelingen uit de evaluatie van het Loket Kennisveiligheid als een kans voor de verdere versterking van het eigen kennisveiligheidsbeleid. Het Loket wordt door de universiteiten vertrouwd en zien daarom meerwaarde in de doorontwikkeling hiervan. Het is heel goed dat het ministerie het advies hiertoe overneemt. De universiteiten zien graag dat de rol van het Loket wordt uitgebreid, met blijvende betrokkenheid van de veiligheidsdiensten, bijvoorbeeld in de richting van breder bruikbare analyses of advies op persoonsniveau.
De komende periode werkt het ministerie deze plannen verder uit. De universiteiten van Nederland zijn doordrongen van de urgentie van kennisveiligheid: niets doen is geen optie, stelt de minister terecht. Vanuit het besef dat duurzame verbetering van kennisveiligheid alleen mogelijk is met gedeelde verantwoordelijkheid, denken wij ook de komende tijd graag actief mee over effectieve volgende stappen.
