Met vernieuwde strategie zet Nederland volgende stap als koploper in open access publiceren
Actueel
Contact
Nederland is op het gebied van open access publiceren wereldwijd een van de koplopers. In 2024 is 95 procent van de artikelen uit Nederland open access gepubliceerd. Toch zijn er ook zorgen over de huidige manier van publiceren. Zo zorgen bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie, integriteitskwesties, potentiële statelijke invloed en ongewenste publicatieprikkels voor de nodige uitdagingen in het publicatielandschap. Om daarop in te spelen heeft Universiteiten van Nederland (UNL) haar open-accessstrategie vernieuwd. UNL-voorzitter Caspar van den Berg: “Nederland behoort wereldwijd tot de koplopers in open access publiceren, en daar mogen we trots op zijn. Met deze vernieuwde strategie bouwen we voort op die sterke positie en spelen we in op nieuwe uitdagingen rond kwaliteit, integriteit, auteursrecht en duurzame financiering. Samen met onze partners blijven we hard werken aan een rechtvaardiger, transparanter en toekomstbestendiger publicatiesysteem.”
Contact
De academische wereld maakt wereldwijd een transitie door naar een meer open en inclusieve manier van wetenschappelijk onderzoek en onderwijs. Eerder hebben de Nederlandse kennisorganisaties gezamenlijk de ambitie gesteld“om belemmeringen voor het creëren, lezen, hergebruiken en evalueren van alle Nederlandse wetenschappelijke output zoveel als mogelijk weg te nemen, zodat iedereen op een duurzame manier toegang heeft tot wetenschappelijke kennis en daarvan kan profiteren.” In dat kader zijn de Nederlandse universiteiten erin geslaagd de open toegankelijkheid van wetenschappelijke artikelen sterk te vergroten, met een stijging van 42 procent open access in 2016 naar 95 procent in 2024.
De huidige strategie uit 2013 is inmiddels gedateerd. Het heeft gezorgd voor een te grote afhankelijkheid van omzetgedreven uitgevers, gebrek aan controle over auteursrecht en metadata, en een onhoudbaar financieel model. Daarnaast zijn de open-accesskosten voor minder vermogende onderzoekers en instellingen een probleem, doordat ze wel gratis kunnen lezen, maar niet voldoende middelen hebben om altijd open access te publiceren. Verder staat de kwaliteit onder druk, bijvoorbeeld door gebrekkige peerreview in rooftijdschriften, fraude via zogeheten paper mills en door AI-gegenereerde inhoud. Ook botsen de ambities van universiteiten op het gebied van erkennen en waarderen met de criteria van rankings en perverse prikkels voor het zoveel mogelijk publiceren. De universiteiten willen hier wat aan doen en zetten met de nieuwe strategie in op:
- Controle over auteursrecht en metadata;
- Meer diversiteit in het wetenschappelijke communicatielandschap;
- Duurzame innovatie in de publicatie-infrastructuur;
- Transparantie en verantwoording voor kwaliteit en integriteit;
- Het in staat stellen van academische gemeenschappen om publicatiestrategieën te ontwikkelen;
- Gelijkheid en openheid.
De vernieuwde open-accessstrategie vindt u op Zenodo. Een stuurgroep van betrokkenen van universiteiten en SURF gaat de strategie de komende jaren uitvoeren. Als eerste stappen zijn de universiteiten in Nederland discussies gestart over de gewenste publicatiecultuur van wetenschappelijk onderzoek. Met het vernieuwde publicatieplatform Open Research Europe sluit ook de Europese werkelijkheid goed aan bij de nieuwe open-accessstrategie.
Actueel binnen Onderzoek
-
Versterken Digitale Autonomie bij de Universiteiten
Nieuwsbericht
