Universiteiten starten discussies rond gewenste publicatiecultuur

Belang van publiceren

Het publiceren van wetenschappelijke werken en alles wat daarmee samenhangt is een belangrijke manier waarop werknemers van universiteiten hun bevindingen delen, erkenning krijgen en bijdragen aan brede kennisontwikkeling. Er heerst vaak druk om veel te publiceren, vooral in prestigieuze tijdschriften. Van die druk gaan perverse prikkels uit die de kwaliteit van wetenschap in de weg kunnen staan en afbreuk kunnen doen aan methodologische nauwkeurigheid en reproduceerbaarheid. Dit kan leiden tot strategisch publiceren, fragmentatie van onderzoek en soms zelfs twijfelachtige praktijken. De publicatiedruk in het wetenschapssysteem zorgt ook voor kwetsbaarheden, waar frauduleuze organisaties misbruik van proberen te maken (o.a. rooftijdschrijften).

Zorgen om publicatiecultuur

Al lange tijd worden er zorgen geuit over het huidige publicatielandschap. Deze zorgen gaan naast publicatiedruk ("Publish or Perish") ook over de beperkte waardering voor andere outputs dan peer-reviewed artikelen, aantasting van wetenschappelijke integriteit , beperkte reproduceerbaarheid, commerciële financieringsmodellen en daarmee gepaard gaande kosten, ongelijkheid in toegang tot tijdschriften en andere publicaties, en overbelasting van het systeem van peer review. 

Sturen op integriteit en nieuwe vormen van publiceren

Publicaties dragen alleen bij aan wetenschappelijke vooruitgang als het onderzoek waarover gerapporteerd wordt integer is. Integriteit binnen de wetenschap staat onder druk, onder andere door veranderingen in financiering, verdere digitalisering, de opkomst van generatieve AI en nadruk op maatschappelijke oplossingen. Tegelijkertijd ontstaan kansen door nieuwe vormen van publiceren en zijn er relaties met programma's als Erkennen & Waarderen, Open Science en Digitale Autonomie. Wetenschappelijke integriteit wordt versterkt door maximale transparantie: het zo vroeg en zo volledig mogelijk publiceren van onderzoek, niet alleen van significante resultaten, maar alle resultaten, onderliggende data, gebruikte protocollen en overige onderzoeksmaterialen. 

Belang van contextuele verschillen en eigen strategische keuzes

Het is belangrijk dat onderzoekers  hun manier van publiceren afstemmen op de cultuur van hun onderzoeksveld en de eisen van onderzoeksfinanciers. Wetenschappelijk onderzoek kent een verscheidenheid aan disciplines, elk met hun eigen methoden, benaderingen, onderzoekscultuur en publicatiecultuur. Daarbij is er ook grote verscheidenheid van typen wetenschappelijke werken die gepubliceerd worden. 

Het Position paper - Vision on Publication Culture biedt een startpunt voor gezamenlijke positionering en afstemming, met het oog op versterking van de wetenschappelijke integriteit en transparantie.  Om richting te geven aan de ontwikkeling van een gezamenlijke visie op publicatiecultuur binnen de wetenschap is het belangrijk om:

• Inzicht te bieden in de huidige publicatiepraktijken en de knelpunten die onderzoekers, andere professionals, beleidsmakers en instellingen ervaren.
• Een gedeeld kader te schetsen voor toekomstbestendige publicatievormen die recht doen aan kwaliteit, diversiteit, maatschappelijke impact en openheid.
• Een dialoog te stimuleren tussen kennisinstellingen, financiers, beleidsmakers en onderzoekers over de gewenste cultuur en waarderingssystemen.
• Concrete handvatten aan te reiken voor beleidsontwikkeling en institutionele strategieën die bijdragen aan een eerlijke, inclusieve en transparante publicatieomgeving.

Het position paper biedt een referentiekader voor onderzoekers, onderzoekseenheden en ondersteunende professionals, met veel ruimte om de leidende principes te vertalen naar een eigen aanpak op basis van specifieke contexten (zoals disciplinaire verschillen) en strategische keuzes. Uiteindelijk draagt dit bij aan het versterken van de kwaliteit van onderzoek en het vergroten van de maatschappelijke waarde van de kennis die universiteiten produceren.