Uitspraak rechter legt tegenstrijdig open-accessbeleid overheid bloot
Actueel
Contact
Onderwijs en onderzoek moeten miljoenen meer betalen voor open-accesspublicaties
Recent heeft de rechter uitspraak gedaan in een geschil tussen de belastingdienst en meerdere hogeronderwijspartijen. Kern van de zaak is dat de Belastingdienst niet het lage belastingtarief toepast voor brede toegang tot digitale wetenschappelijke en educatieve informatie. De rechter stelt de Belastingdienst in het gelijk. Hierdoor zijn de onderwijspartijen jaarlijks miljoenen extra kwijt aan open access van hun publicaties, terwijl de overheid al jaren beleid voert voor open access. De doelstelling van dezelfde overheid, honderd procent open access beschikbaarheid van wetenschappelijke publicaties die met publiek geld zijn gefinancierd, wordt hierdoor een stuk duurder. De onderwijspartijen beraden zich nu over een mogelijk vervolg na de uitspraak.
Contact
Caspar van den Berg, voorzitter Universiteiten van Nederland: “Deze uitspraak is niet alleen teleurstellend, maar legt ook een tegenstrijdigheid in het overheidsbeleid bloot: enerzijds streeft de overheid naar honderd procent open access, anderzijds haalt zij dat doel onderuit met het hoge btw-tarief, terwijl andere digitale publicaties wel onder het lage tarief vallen. Hierdoor worden onderzoekers en instellingen onnodig belast, terwijl de overheid juist innovatie en kennisdeling wil stimuleren."
Digitale content zoals die van kranten valt sinds 2020 in Nederland onder het lage btw-tarief. Nederland volgt daarmee een Europese richtlijn uit 2018 die dit mogelijk maakt. Vanaf 1 januari 2020 geldt voor de zogenoemde e-publicaties, elektronisch geleverde boeken, kranten en tijdschriften, het lage btw-tarief van negen procent. Sindsdien is er dus geen verschil meer in btw-tarief tussen papieren kranten, tijdschriften en boeken, en de elektronische versies daarvan.
Er is echter onduidelijkheid blijven bestaan over het btw-tarief op de open-accestoegang tot digitale wetenschappelijke en educatieve informatie. De Belastingdienst hanteert twee verschillende btw-tarieven voor de verschillende vormen waarin dezelfde inhoud wordt aangeboden: via het oude abonnementenmodel betaalde je vroeger als lezer, via het open access model kan je nu online zonder kosten lezen. Om deze reden heeft SURF, mede namens Universiteiten van Nederland, de Vereniging Hogescholen en de koepelorganisatie van (onderwijs)bibliotheken, bezwaar aangetekend tegen de eigen belastingaangifte om zo een uitspraak af te dwingen. Dit is uiteindelijk bij de rechtbank beland die in maart 2026 een uitspraak heeft gedaan.
Al jaren voeren onderwijspartijen en de overheid beleid voor meer open access. Elk jaar worden er miljoenen uitgegeven aan toegangsrechten voor wetenschappelijk en educatieve publicaties, in 2020 bijvoorbeeld al 62 miljoen euro. Het toepassen van het hoge belastingtarief maakt open access duurder, doordat een deel hiervan tegen 21 procent wordt belast. Daarnaast is het concurrentievervalsend; uitgevers die alleen open-accesstijdschriften uitbrengen moeten het hoge btw-tarief in rekening brengen, terwijl hun concurrenten met het oude abonnementenmodel nog wel het lage btw-tarief mogen toepassen.
Van den Berg: “De politiek moet deze tegenstrijdigheid nu wegnemen door open-accesspublicaties gelijk te behandelen met andere digitale publicaties, en het lage btw-tarief toe te passen.”
De uitspraak van de rechtbank is hier te vinden.
